wtorek, 25 marca 2014

Pychoedukacja

psychoedukacja podstawowa edukacja w zakresie zaburzeń psychicznych i emocjonalnych, proces uświadamiania pacjentowi i jego rodzinie, bliskim, czym jest choroba, na czym polega, jak sobie z nią radzić itd.


Psychoedukacja jest ważnym elementem leczenia zaburzeń psychicznych. W swej zaawansowanej formie obejmuje również uczenie rodziny pacjenta pewnych umiejętności, sprzyjających jego powrotowi do zdrowia (np. radzenie sobie ze stresem, wiedza o lekach i ich podawaniu itp.). 

Pseudohalucynacje

pseudohalucynacje (in. pseudoomamy) rodzaj halucynacji odbieranych przez pacjenta z wnętrza własnego organizmu lecz przy przekonaniu, że pierwotnie pochodzą one z zewnątrz, są narzucone przez siły obce pacjentowi. Typowym przykładem są „głosy w głowie” lub „głosy w brzuchu” - pacjent wprawdzie "słyszy" je z wnętrza ciała, ale odbiera jako obce, pochodzące z zewnątrz, zwykle pojawiające się wskutek działania różnych zewnętrznych, tajemniczych sił. 

Mimo nazwy, pseudohalucynacje są szczególnym rodzajem halucynacji. 

Przeczytaj też: Halucynacje a urojenia

Projekcja

projekcja:

1. rzutowanie, ujawnianie własnych potrzeb i rozmaitych treści psychicznych w akcie tworzenia czegoś. Tak rozumiana projekcja wykorzystywana jest w projekcyjnych technikach badania psychologicznego. Również wszelkie tworzone dzieła artystyczne, jeżeli ujawniają cechy wewnętrzne twórcy, są pewnym aktem projekcji.


2. mechanizm obronny polegający na przypisywaniu innym osobom tendencji, myśli, przeżyć, uczuć czy cech, których osoba projektująca nie akceptuje u siebie samej lub też wie, że określona cecha jest źle widziana społecznie (przykład projekcji: „złodziej wszystkich wokół podejrzewa o skłonności do kradzieży”). 

Czasami o projekcji mówi się, jeśli ktoś dokonuje nadinterpretacji rzeczywistości. Np. w przypadkowym ułożeniu przedmiotów doszukuje się jakiegoś nieistniejącego sensu, albo czyjemuś zachowaniu nadaje zupełnie nietrafny sens, a wynika to z przyjętego, wewnętrznego nastawienia osoby projektującej. 

poniedziałek, 24 marca 2014

Procesy poznawcze

procesy poznawcze (ang. HIP - Human Information Processing)  wszelkie procesy psychiczne odpowiedzialne za poznawanie rzeczywistości, przyswajanie wiedzy i przetwarzanie informacji (pamięć, myślenie, rozwiązywanie problemów, uwaga, wyobraźnia itd.) 

Procesy poznawcze są przedmiotem subdyscypliny psychologicznej zwanej psychologią poznawczą. 

Choć procesów poznawczych nie sposób oddzielić od innych sfer ludzkiego funkcjonowania, tradycyjnie traktuje się je jako osobny, wielki sektor ludzkiej psychiki i wymienia obok funkcjonowania emocjonalnego, fizycznego itd. Tak naprawdę jednak wszelkie komponenty ludzkiego istnienia są ze sobą silnie powiązane, i na przykład procesy poznawcze bywają silnie zabarwione emocjonalnie, a emocje mają swój komponent poznawczy. 

Powidok

powidok – trwanie resztki wrażenia wzrokowego pomimo nieobecności zjawiska czy przedmiotu, który to wrażenie wywołał. Przykładem jest obraz żarzącego się łuczywa żarówki, pozostający w polu widzenia jeszcze przez dłuższy czas po skierowaniu wzroku w inną stronę, a nawet po zamknięciu oczu.




Powidoki wynikają najprawdopodobniej m. in. ze zjawiska pewnej bezwładności procesów nerwowych – silne pobudzenie komórek nerwowych w narządach zmysłów utrzymuje się jeszcze jakiś czas po ustaniu bezpośredniej stymulacji bodźcowej. 

Politoksykomania

politoksykomania jednoczesne nadużywanie i/lub uzależnienie od wielu substancji psychoaktywnych (na przykład alkoholu, innych narkotyków i leków). W psychologicznej  i psychiatrycznej praktyce klinicznej dość częste zjawisko. 

Poligraf (wariograf)

poligraf (in. wariograf) – zwany „wykrywaczem kłamstw” – urządzenie umożliwiające jednoczesną obserwację i pomiar kilku podstawowych funkcji fizjologicznych (tętna, oddechu, ciśnienia krwi itd.), wykorzystywane w badaniach naukowych i analizie zeznań świadków przestępstw i podejrzanych.


Tak rozumiane „wykrywanie kłamstwa” właściwie sprowadza się do wykrywania pobudzenia i mobilizacji organizmu, u jego podstaw leży bowiem założenie, że człowiek, który kłamie, w momencie formułowania nieprawdziwych zeznań jest szczególnie pobudzony emocjonalnie (a zatem ulegają u niego zmianie określone charakterystyki procesów fizjologicznych, na przykład ciśnienie tętnicze krwi). W rzeczywistości założenie to jest dosyć ryzykowne, dlatego „wykrywanie kłamstwa” przy pomocy poligrafu należy traktować z odpowiednim krytycyzmem zaś uzyskane wyniki zazwyczaj nie mają wielkiej wartości dowodowej. W praktyce sądowniczej wykorzystywanie poligrafu wiąże się z licznymi kontrowersjami, natury przede wszystkim merytorycznej. 

Więcej na temat poligrafu w artykule Poligraf. O tzw. "wykrywaniu kłamstwa"

Poczucie tożsamości

poczucie tożsamości świadomość własnej integralności i odrębności od otoczenia, wiedza o tym, kim się jest, wiedza o samym sobie. Poczucie tożsamości w ciągu życia człowieka podlega pewnym zmianom, szczególnie burzliwym w okresie dojrzewania.


Nasilone, głębokie i trwałe zaburzenia poczucia tożsamości są sygnałem poważnych, niepokojących zaburzeń psychicznych. 

Placebo

placebo obojętny dla organizmu środek, podany choremu jako lek, z odpowiednią sugestią, zazwyczaj w stosownej, sugestywnej formie. 

Przykładem placebo może być woda destylowana, podana pacjentowi w zastrzyku podskórnym wraz z informacją, że jest to skuteczny lek na określoną dolegliwość. Dzięki sugestii placebo skutkuje czasami określonym efektem terapeutycznym, zwłaszcza w dolegliwościach typu hipochondrycznego czy histerycznego, które mają podłoże emocjonalne i powstają pomimo braku jakiegokolwiek uzasadnienia w faktycznym stanie zdrowia somatycznego (cielesnego).



Możliwe jednak także, że placebo wraz z sugestią rzeczywiście doprowadza do mobilizacji i wzrostu odporności organizmu, co tłumaczyłoby jego skuteczność w przypadku niektórych faktycznie istniejących zaburzeń zdrowotnych. 

Zjawisko działania placebo jest bardzo szczególnym przypadkiem ścisłej i wciąż nie do końca wyjaśnionej zależności psyche - soma (umysł - ciało).  

piątek, 21 marca 2014

Osobowość nieprawidłowa

osobowość nieprawidłowa osobowość wykazująca trwałe zaburzenia, utrudniające jednostce prawidłowe przystosowanie do życia i funkcjonowanie, zwłaszcza interpersonalne i społeczne ale również osobiste. 

W psychologicznym sensie osobowość nieprawidłowa wykazuje cechy patologicznej konstrukcji, zazwyczaj dlatego, że któraś z cech tworzących osobowość jest nadmiernie nasilona lub przeciwnie – występuje w jej zakresie deficyt. Mój pierwszy wykładowca psychopatologii, dr Janusz Pałczyński, bardzo trafnie określał ten problem mówiąc, że o osobowości nieprawidłowej mówimy wtedy, kiedy ktoś ma w osobowości "czegoś za dużo, lub czegoś za mało". Osobowość nieprawidłową tworzą więc pewne skrajności, a dobre przystosowanie w psychologii zazwyczaj oznacza umiar i złoty środek w zakresie każdej z cech. 

Artykuł poświęcony osobowości nieprawidłowej przeczytasz TUTAJ.
Osobowość nieprawidłowa wykazuje więc przede wszystkim cechy pewnych dysproporcji pomiędzy swymi poszczególnymi składnikami, podczas gdy osobowość zdrowa jest rozwinięta harmonijnie, wykazuje cechy wewnętrznej spójności, proporcjonalności i uporządkowania.


Wyraźną cechą osobowości nieprawidłowej jest również występowanie wewnętrznych konfliktów (brak wewnętrznej konsekwencji). 

Najbardziej powszechnie występującą i najlepiej poznaną formą zaburzeń osobowości jest osobowość nieprawidłowa o cechach dyssojalnych (psychopatia).  


środa, 19 marca 2014

Odhamowanie

odhamowanie (w języku psychologii klinicznej) cecha psychologiczna lub objaw polegający na zbyt swobodnym zachowaniu, nieliczeniu się z innymi, czasami na nadmiernym skracaniu dystansu interpersonalnego, co objawia się w niezwykle ekspansywnym, przesadnie intruzywnym sposobie bycia. 

Osoba ujawniająca odhamowanie przekracza powszechnie przyjęte normy towarzyskie, np. niezależnie od okoliczności zwraca się do wszystkich przez ty, bez skrępowania zadaje najbardziej osobiste pytania, w sytuacjach wymagających powagi zachowuje się swobodnie czy wręcz głupkowato, składa osobom postronnym nieprzyzwoite propozycje itd. 

Odhamowanie może wynikać z najróżniejszych powodów, jak wpływ alkoholu i innych narkotyków, choroba psychiczna, niecodzienne pobudzenie emocjonalne itd. Bardzo często obserwowane w stanach maniakalnych. Częste w zaburzeniach osobowości. 

Odhamowanie zazwyczaj bywa objawem upośledzonej lub zniesionej kontroli nad własnym zachowaniem. W przypadku zaburzeń osobowości i zachowania może po prostu przyjmować postać rzucającej się w oczy nonszalancji i dezynwoltury. W poważniejszych zaburzeniach psychicznych może graniczyć z totalną dezorganizacją zachowania. 

Oznacza także brak poczucia wstydu, skrępowania, skłonność do podejmowania nieakceptowanych społecznie, często szokujących zachowań. 

Inne określenie tego samego zjawiska to rozhamowanie

Obserwacja psychologiczna

obserwacja psychologiczna jedna ze swobodnych metod badania psychologicznego, polegająca na obserwacji wszelkich możliwych do obserwowania aspektów zachowania osoby badanej. Obserwacja może być prowadzona niezależnie od innych metod badawczych lub też połączona na przykład z wywiadem psychologicznym. 

wtorek, 18 marca 2014

Objawy psychotyczne

objawy psychotyczne objawy psychozy, czyli choroby psychicznej w ścisłym sensie, odróżniające ją od innych zaburzeń psychologicznego funkcjonowania. Podstawowe objawy psychotyczne to halucynacje (in. omamy) i urojenia

Wśród nieprofesjonalistów częste jest zjawisko mylenia określenia psychotyczny z określeniem psychopatyczny. Tymczasem psychotyczny to dotyczący objawów psychotycznych, zaś psychopatyczny to związany z psychopatią, czyli dyssocjalnym zaburzeniem osobowości

Bałagan terminologiczny wynika między innymi z pewnego szczególnego, definicyjnego błędnego koła: otóż często tłumaczy się, że psychoza to choroba psychiczna, w której występują objawy psychotyczne, natomiast objawy psychotyczne to symptomy, które są obecne w psychozach. 


poniedziałek, 17 marca 2014

Neurotyzm

neurotyzm  zjawisko, cecha osobowości i konstrukcji emocjonalnej będąca, mówiąc w dużym uproszczeniu, przeciwieństwem stabilności emocjonalnej (cechy te stanowią dwa bieguny jednego wymiaru). Oznacza słabość emocjonalną, skłonność do łatwego reagowania silnymi emocjami, dużą męczliwość nerwową, skłonność do zaburzeń emocjonalnych. 

Określenie to bywa używane jako synonim niskiej odporności emocjonalnej. 


Neurotransmisja

neurotransmisja proces przekazywania informacji (w postaci impulsów elektrycznych) w układzie nerwowym. Podstawowymi strukturami, biorącymi udział w neurotransmisji są komórki nerwowe (neurony) oraz łączące je synapsy. 


Neuroprzekaźnik

neuroprzekaźnik (in. neurotransmiter, neuromediator) substancja (zazwyczaj z grupy hormonów lub kwasów) uwalniana do szczeliny synaptycznej, przekazująca impuls elektryczny pomiędzy sąsiednimi komórkami nerwowymi. 

Neuroprzekaźniki mają zasadnicze znaczenie dla działania przewodnictwa nerwowego, a zatem dla całości psychologicznego funkcjonowania człowieka. 

Nieprawidłowości w zakresie ich ilości i działania są także najprawdopodobniej bezpośrednią, biologiczną przyczyną (albo jedną z przyczyn) rozmaitych zaburzeń psychicznych i emocjonalnych. 


Neuropsychologia

neuropsychologia – specjalistyczna dziedzina psychologiczna, zajmująca się wszelkimi powiązaniami pomiędzy układem nerwowym a życiem psychicznym człowieka, szczególnie zaś zależnościami pomiędzy uszkodzeniami mózgu, a szeroko rozumianym funkcjonowaniem psychologicznym. 

środa, 12 marca 2014

Neuron

neuron pojedyncza komórka nerwowa. Neurony budująca tkankę, z której składa się układ nerwowy. 

Poszczególne neurony wykazują przede wszystkim cechę pobudliwości elektrycznej, co umożliwia propagację pobudzenia elektrycznego w układzie nerwowym – pojedyncze komórki nerwowe komunikują się pomiędzy sobą poprzez synapsy i przekazują impulsy elektryczne pomiędzy różnymi częściami układu nerwowego.


W różnych częściach układu nerwowego neurony wykazują różną budowę, jednak zasadniczy schemat ich konstrukcji i zasada działania są zawsze bardzo podobne. Prędkość przewodzenia impulsów elektrycznych przez komórki nerwowe jest różna i waha się pomiędzy 0,5 a 120 m/s. 

wtorek, 11 marca 2014

Neurastenia

neurastenia jedna z postaci nerwic. Poza osiowymi objawami nerwicy w neurastenii istotna jest przede wszystkim bardzo wyraźna „słabość nerwowa” (asthenos to po grecku „słaby”). Osoba z neurastenią jest więc osobą o bardzo lub skrajnie niskiej odporności emocjonalnej, bardzo wrażliwą i męczliwą, często również drażliwą i trudną w kontakcie. Wykazuje skłonność do najrozmaitszych zaburzeń emocjonalnych.


Czasami mówi się, że neurastenik nadaje się do życia wyłącznie w cieplarnianych, bardzo umiarkowanych warunkach. 



W nerwicy neurastenicznej wyjątkowo wyraźnie manifestuje się słabość układu nerwowego. Do podstawowych objawów należą: drażliwość i wybuchowość, duża męczliwość i nieodporność na stres, oraz coś, co powoduje, że osoby z neurastenią można określić dosłownie jako „słabe psychicznie”.

Mitomania

mitomania patologiczna lub zakrawająca na patologię skłonność do zmyślania, opowiadania niezwykłych, nie mających nic wspólnego z rzeczywistością historii, zwłaszcza związanych z własną osobą. Częsta w zaburzeniach osobowości, nagminna u osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych. 

Mitomanię należy stanowczo odróżniać od myślenia urojeniowego. Podczas gdy osoba ujawniająca urojenia rzeczywiście wierzy w opowiadane przez siebie historie, mitoman zwyczajnie, intencjonalnie zmyśla, zdając sobie sprawę z faktu zmyślania i z tego, że celowo wprowadza w błąd inne osoby. Warto zaznaczyć, że urojenia nie wykluczają mitomanii i odwrotnie. Oba te zjawiska mogą współwystępować u jednej osoby, a odróżnienie jednych od drugich, przy odpowiedniej wprawie diagnostycznej, zazwyczaj nie sprawia problemu. 



Mitomania wynika zazwyczaj z potrzeby podniesienia samooceny, z chęci zyskania uwagi i poklasku otoczenia. Bywa też jednak sposobem na uzyskanie doraźnych korzyści, jeśli na przykład pacjent, chcąc otrzymać zwolnienie lekarskie czy receptę na określony środek, opowiada niestworzone, a dramatyczne i efektowne bzdury na temat własnych nieszczęść i dolegliwości.  

Megalomania

megalomania przekonanie o własnej wyjątkowości, atrakcyjności, niezwykłości i o tym, że wszelkie związane z własną osobą zdarzenia i zjawiska są niezwykle atrakcyjne dla innych. 

Występuje czasem w zaburzeniach osobowości (typowa dla psychopatów) i innych zaburzeniach emocjonalnych/psychicznych (np. w stanach maniakalnych). 

Nader często bywa sposobem kompensacji niskiego poczucia własnej wartości.   

poniedziałek, 10 marca 2014

Depresja

Depresja, dawniej zwana melancholią, jest chorobą o dużym rozpowszechnieniu w społeczeństwach cywilizowanych, stąd każdy z nas z grubsza zdaje sobie sprawę na czym polega jej istota. Pomimo, iż wszystkim nam zdarza się mieć gorszy nastrój, depresja jako choroba jest bardzo poważnym zaburzeniem i jako taka wymaga niezwłocznej interwencji medycznej, ponieważ nie leczona niesie ze sobą ryzyko groźnych następstw, łącznie z samobójstwem.



W tradycyjnej psychopatologii, w związku z przyczynami powstawania, wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje depresji i podział ten dla celów popularnonaukowych wydaje mi się najbardziej użyteczny:

- depresja reaktywna – jest to doskonale znane nam wszystkim obniżenie nastroju z całym zestawem objawów towarzyszących, powstałe w reakcji (stąd nazwa) na przykre zdarzenie, nagłe nieszczęście czy wstrząs, świadomość ciężkiej choroby somatycznej itd. W powstawaniu i trwaniu tej postaci depresji niezwykle istotne znaczenie mają czynniki poznawcze, a ściślej rzecz ujmując - poznawcza ocena bieżących wydarzeń, ewaluacja aktualnej rzeczywistości. Najbardziej powszechnie depresyjne stany reaktywne występują po stracie osoby bliskiej – czyli w kontekście żałoby jako psychologicznej reakcji na utratę ważnego emocjonalnie obiektu. Stany te z dobrym skutkiem poddają się czysto psychologicznym działaniom korekcyjnym i możliwa jest pomoc specjalistyczna w różnych formach psychoterapii, zaś leczenie farmakologiczne może być okresowo i doraźnie cennym uzupełnieniem. Warto podkreślić, że w stanach depresyjnych tego typu raczej nie obserwuje się lęku ani powstałych na jego podłożu zaburzeń somatycznych, nie podlegają też radykalnej dezorganizacji fizjologiczne rytmy dobowe. W depresji reaktywnej dominuje poczucie krzywdy i winy innych osób (brak jest obecnego w depresji endogennej poczucia winy własnej), samoocena również nie ulega zazwyczaj obniżeniu.

- depresja endogenna – są to stany depresyjne powstałe pomimo braku jakichś szczególnych przyczyn zewnętrznych, opisanych w powyższym punkcie i wynikające z najrozmaitszych zmian zachodzących wewnątrz organizmu. Typowym podłożem endogennych stanów depresyjnych mogą być zaburzenia gospodarki neurohormonalnej organizmu, na przykład u kobiet w okresie okołoporodowym, zaś najbardziej chyba obrazowym przykładem zaburzeń afektywnych o takiej etiologii mogą być związane z menstruacją wahania nastroju u kobiet (jest to oczywiście tylko przykład, bowiem obniżony nastrój przed menstruacją nie uprawnia w żadnym razie do rozpoznawania depresji!).

Mania

mania zaburzenie nastroju, przeciwieństwo depresji (dwa te zjawiska stanowią bieguny jednego wymiaru zaburzeń nastroju), choroba objawiająca się patologicznie podwyższonym nastrojem, wzmożonym napędem psychoruchowym, pobudzeniem, podwyższeniem energii i napędu życiowego.

Słowo mania jest greckim słowem oznaczającym „szaleństwo”. Jak wiele pojęć psychopatologicznych również to pojęcie weszło do użycia potocznego, jednak w użyciu codziennym rzadko kiedy ma ono swój właściwy sens.


O manii w sensie klinicznym mówimy wyłącznie w odniesieniu do daleko posuniętych zaburzeń afektywnych, zaś zaburzenia te obejmują podwyższenie nastroju, przyspieszenie napędu życiowego, wzrost poziomu energii, obserwowalne i rzucające się w oczy przyspieszenie psychoruchowe (przyspieszenie toku myślenia i wypowiedzi – często tzw. słowotok, przyspieszenie wszelkich wykonywanych ruchów itd.). 

Pacjent w stanie maniakalnym „nie może usiedzieć na miejscu”, jest nienaturalnie pobudzony i ruchliwy, generuje dziesiątki i setki pomysłów, snuje nierealne plany, tryska nadmierną energią, humorem i zazwyczaj szybko staje się uciążliwy dla otoczenia. Cechą rzucającą się w oczy jest brak konsekwencji i planowości podejmowanych działań – chory wszystko zaczyna i niczego nie kończy, zaś wszelkie jego posunięcia robią wrażenie podejmowanych „na wariata”, czasem nawet zupełnie bezsensownych. 

Leczenie odwykowe

leczenie odwykowe – (w leczeniu uzależnień) ogół specjalistycznych zabiegów medycznych i psychoterapeutycznych, zmierzających do uzyskania przez pacjenta wiedzy o własnym uzależnieniu i jego mechanizmach, świadomości ryzyka nawrotu zaburzeń oraz umiejętności radzenia sobie z wynikającymi z nałogu negatywnymi zjawiskami.



Terapia odwykowa zmierza do osiągnięcia stanu trwałej trzeźwości, zminimalizowania skutków nałogu i ryzyka powrotu do czynnego uzależnienia. Pożądanym i zakładanym skutkiem jest również poprawa funkcjonowania osoby uzależnionej we wszelkich dziedzinach życia. 

Kwestionariusz osobowości

kwestionariusz osobowości psychometryczna metoda badania osobowości. Jest to rodzaj zaawansowanej ankiety, w której osoba badana odpowiada na pytania, zazwyczaj korzystając z gotowego zestawu odpowiedzi. Uzyskane wyniki są przeliczane za pomocą specjalnych procedur statystycznych, a następnie przedstawiane zazwyczaj w formie tzw. profilu wyników (często jest to wykres, zwany psychogramem lub profilogramem). 


Konwersja histeryczna

konwersja histeryczna – objaw obecny w nerwicy histerycznej, polegający na pojawianiu się u chorego najróżniejszych dolegliwości somatycznych (cielesnych), które nie mają żadnego uzasadnienia w faktycznym stanie zdrowia pacjenta. W takich zaburzeniach fizycznych ujawniają się problemy emocjonalne chorego, niekiedy w bardzo symboliczny sposób.

Przykładem zaburzenia o charakterze konwersyjnym może być ślepota histeryczna, która występuje z powodów emocjonalnych, pomimo zupełnie prawidłowego stanu wszelkich narządów zmysłu wzroku. Taka ślepota może być wyrazem nieświadomych tendencji i pragnień chorego – chociażby w przypadku żołnierza, który pragnie uniknąć udziału w walce, lecz świadomie, nawet sam przed sobą, nie chce się do tego przyznać. Wówczas wyparta chęć odejścia z linii frontu może ujawnić się poprzez zaburzenia o charakterze konwersyjnym (to oczywiście tylko jedna z możliwych interpretacji).


Konwersji histerycznej, mimo pewnych podobieństw, nie należy mylić z symulowaniem choroby, ponieważ symulant świadomie i celowo prezentuje nieistniejące objawy, podczas gdy zaburzenia u osoby z nerwicą histeryczną powstają bez jej woli i świadomego udziału. 

Kontrakt terapeutyczny

kontrakt terapeutyczny – rodzaj wstępnej umowy, jaką zawiera psychoterapeuta ze swoim pacjentem. W kontrakcie terapeutycznym określa się zakładane cele i zakres terapii, warunki współdziałania, prawa i obowiązki obu stron kontaktu itd. 

niedziela, 9 marca 2014

Introwersja

introwersja – cecha osobowości stanowiąca przeciwieństwo ekstrawersji (cechy te stanowią bieguny jednego wymiaru).  

Introwersja polega na skłonności do zamykania się w sobie, wycofanej postawy w kontaktach interpersonalnych, czasami skutkuje niechęcią do wchodzenia w kontakty społeczne. 

Osoby introwertywne są silnie pobudzone wewnętrznie, skoncentrowane na swoich wewnętrznych przeżyciach, w związku z czym z zasady nie poszukują stymulacji w otoczeniu, często spędzają czas w samotności, oddając się ulubionym zajęciom i pasjom. 

Intoksykacja

intoksykacja:

1. stan zatrucia organizmu poprzez substancje chemiczne, typowo alkohol i inne narkotyki, 
leki itp.


2. proces wprowadzania narkotyku lub innej trucizny do organizmu, spożywanie, przyjmowanie narkotyku.


Inteligencja

inteligencja – złożona i wieloaspektowa cecha psychiczna decydująca o poziomie naszego przystosowaniu do życia. Polega na umiejętności racjonalnego myślenia, konstruktywnego, twórczego i skutecznego rozwiązywania problemów oraz sprawnego radzenia sobie we własnym środowisku. Inteligencja obejmuje liczne, pojedyncze zdolności i umiejętności intelektualne i nie tylko, w psychologii bowiem wyróżnia się także inteligencję emocjonalną, inteligencję motywacyjną, inteligencję społeczną i inne rodzaje inteligencji.


Integracja osobowości

integracja osobowości – zjawisko dojrzewania osobowości, łączenia się jej składowych w trwałe, odporne i zrównoważone, pasujące do siebie struktury. 

Osobowość zintegrowana jest osobowością dojrzałą, zdrową, dobrze przystosowaną, zasadniczo wolną od poważnych wewnętrznych konfliktów i sprzeczności, wewnętrznie konsekwentną. 


Hypomania

hypomania (hipomania) – stan psychiczny zbliżony do manii, tyle że o nieco mniejszym nasileniu. 

W przebiegu zaburzeń nastroju stan hypomanii często poprzedza właściwy stan maniakalny. 

Czasami w odniesieniu do hypomanii mówi się również o stanie submaniakalnym

sobota, 8 marca 2014

Osobowość histrioniczna (histeryczna)


Egzaltowany aktor dramatyczny. Osobowość histrioniczna (histeryczna). Wysuwającą się bezwzględnie na pierwszy plan cechą tej formy zaburzeń osobowości jest teatralność i dramatyczność zachowania. Osoby o cechach histrionicznych przejawiają tendencję do robienia wielkiego przedstawienia z najdrobniejszych, czasem zupełnie nieistotnych spraw. Są niezwykle podobne do pacjentów histerycznych, a czasem nerwica histeryczna występuje na podłożu i w kontekście osobowości histerycznej, co oznacza prawdziwe utrapienie zarówno dla bliskich chorego jak i dla personelu medycznego, jeżeli histeryk trafia do poradnictwa i leczenia. 



Wszelkie najdrobniejsze sprawy życiowe histeryka są w jego mniemaniu najistotniejszymi problemami wszechświata. Zachowanie jest niezwykle przesadzone, co uwidacznia się już w mimice i gestykulacji – są one zmanierowane i teatralne i, co za tym idzie, z daleka sprawiają wrażenie niezwykłej sztuczności. Osoba histrioniczna ujawnia nadmierne przeżywanie wszelkich, najbardziej błahych zdarzeń i zjawisk, zwłaszcza oczywiście dotyczących własnej osoby. Usiłuje całe otoczenie zainteresować i zaabsorbować sobą i swoimi licznymi zmartwieniami.

Histeria

histeria – nerwica histeryczna, jedna z popularnych postaci nerwicy. Jednym z podstawowych objawów nerwicy histerycznej jest konwersja histeryczna.


W pewnych klinicznych ujęciach osobowości histeria jest także traktowana jako pewna cecha charakteru. Inaczej mówiąc - objawy histeryczne mogą przyjmować postać utrwalonej dyspozycji charakterologicznej i być w różnym nasileniu obecne u konkretnej osoby. W skrajnych przypadkach można mówić nawet o osobowości histrionicznej (histerycznej)


Nerwica histeryczna (histeria).  Słowo „histeria” pochodzi od greckiego „hystera”, oznaczającego macicę. Nazwa tej postaci nerwicy została stworzona przez wczesnych teoretyków psychopatologii, stojących na stanowisku, że zaburzenia histeryczne mają swe źródło w „wędrowaniu” macicy po całym ciele. Zatem histeria była początkowo uważana za chorobę występującą wyłącznie u kobiet. Dziś natomiast wiemy, że zaburzenia histeryczne, poza nazwą, nie mają z macicą nic wspólnego i że równie dobrze mogą występować u mężczyzn.


Hipochondria

hipochondria – skłonność do chorobliwego koncentrowania się na własnym ciele i stanie własnego zdrowia, do wynajdywania chorób i rozmaitych zaburzeń. Powodowana zazwyczaj chęcią świadomego lub nie zwrócenia na siebie uwagi otoczenia, wejścia w rolę chorego dla uzyskania uprzywilejowanej pozycji itd. Obecna jako objaw w wielu zaburzeniach psychicznych i emocjonalnych, typowo w nerwicy hipochondrycznej.

Wymiar "hipochondrii" jest też elementem wielu klinicznych narzędzi badawczych, np. kwestionariuszy osobowości. Skala taka bada obecność objawów i cech hipochondrycznych u pacjenta.  



Nerwica hipochondryczna (hipochondria).  W nowoczesnej literaturze specjalistycznej trwa dyskusja, czy hipochondrię należy traktować jako odrębną postać nerwicy, ponieważ nastawienie hipochondryczne i jego objawy występują powszechnie w innych zespołach psychopatologicznych, czasem przytrafiają się również ludziom zdrowym. W psychozach nabierają często charakteru urojeń hipochondrycznych. Niezależnie od wszelkich klasyfikacji warto pokrótce opisać zespół hipochondryczny, który tak czy inaczej jest często spotykanym w praktyce zaburzeniem.


Halucynoza

halucynoza (in. omamica) – choroba psychiczna w której objawem podstawowym są halucynacje i towarzyszące im urojenia (urojenia bywają próbą interpretacji przeżywanych omamów). 

Czasami halucynozę określa się mianem parafrenii, lecz jest to określenie raczej przestarzałe, a zależność między halucynozą a parafrenią bywa różnie interpretowana w różnych źródłach. Niektórzy autorzy zrównują je znaczeniowo, inni wskazują, że jedna jest szczególnym przypadkiem drugiej.   


piątek, 7 marca 2014

Halucynoidy

halucynoidy - fałszywe zjawiska zmysłowe, co do których osoba przeżywająca pozostaje krytyczna, czyli wie, że obiektywnie nie istnieją. Halucynoidy zdarzają się typowo w różnych chorobach mózgu (np. w pewnych formach epilepsji), jednak nie są halucynacjami, ponieważ chorzy zdają sobie sprawę z ich nierealności.

O halucynacjach zainteresowany Czytelnik przeczyta TUTAJ.  

Fototerapia

fototerapia -  jedna z metod leczenia depresji, polegająca na wystawianiu osoby chorej na działanie specjalnie dobranego światła. 

Idea fototerapii bierze się z obserwacji dotyczących tzw. sezonowego zaburzenia afektywnego (ang. seasonal affective disorder - SAD). Zaburzenie to występuje w tych okresach roku, kiedy ilość naturalnie występującego światła jest znacznie zmniejszona (jesień, zima, przedwiośnie). Problem SAD jest szczególnie wyraźny w rejonach świata objętych zjawiskiem nocy polarnej. Tak naprawdę jednak nie ma wątpliwości, że naturalne światło słoneczne również człowiekowi niezbędnym jest do prawidłowego funkcjonowania. 


Fobia

fobia - zaburzenie o charakterze lękowym, polegające na odczuwaniu irracjonalnego, niemożliwego do opanowania, niewspółmiernego do zagrożenia lęku przed określonymi przedmiotami lub zjawiskami. Fobie są zaburzeniami w znacznym stopniu utrudniającymi codzienne funkcjonowanie. W skrajnych przypadkach mogą zupełnie je uniemożliwiać.



Nie należy mówić o fobii, kiedy strach jest uzasadniony i występuje w rozsądnym, niezbyt nasilonym rozmiarze. Dla przykładu - większość osób, przebywając na dużej wysokości przeżywa strach, który jest zupełnie zrozumiałym i uzasadnionym zjawiskiem, bo duża wysokość, zwłaszcza przy braku niezbędnych zabezpieczeń, niesie ze sobą rzeczywiste niebezpieczeństwo. Faktyczna fobia wysokości oznacza jednak lęk tak nasilony, że w wielu przypadkach uniemożliwia nawet wejście na drabinę w warunkach domowych.

Eustres

eustres - stres pozytywny, mobilizujący i motywujący do działania. Pozytywny aspekt stresu. Przyjmuje się, że ten rodzaj stresu jest niezbędny dla wielu form ludzkiej aktywności, ponieważ mobilizuje człowieka do realizacji różnych celów. 

Przeciwieństwem eustresu jest dystres - negatywny, szkodliwy, demotywujący aspekt (forma) stresu. 

Oba pojęcia wprowadził do nauki o stresie jeden z najwybitniejszych badaczy stresu - Hans Selye.

Etiologia

etiologia - nauka o przyczynach zjawisk. 

W użyciu w tym blogu: przyczyny i pochodzenie choroby, ogół czynników powodujących zachorowanie. 

Epizod choroby

epizod choroby – pojedynczy i względnie krótkotrwały rzut choroby, na przykład psychozy, po którym następuje remisja. 

Epizod chorobowy może być jedynym w ciągu życia i nigdy się nie powtórzyć, jednak z praktycznego punktu widzenia przebyty epizod jest zawsze czynnikiem predestynującym do kolejnego zachorowania (inaczej – oznacza zwiększone ryzyko ponownego zachorowania).   

Empatia

empatia - cecha charakteru oznaczająca umiejętność współodczuwania emocji, emocjonalnego współbrzmienia z innymi. Jest czymś więcej, niż umiejętnością współczucia, ponieważ implikuje również możliwość serdecznego przeżywania tych samych emocji, co inna osoba. 


Elektrowstrząsy (ECT)

elektrowstrząsy (ECT) (ang. electroconvulsive therapy) – terapia elektrowstrząsowa zaburzeń psychicznych.  Jest to zazwyczaj forma leczenia ostatniego rzutu a zatem wybierana przez lekarzy wówczas, gdy w lekoopornych przypadkach poważnych chorób psychicznych zawodzą inne, mniej radykalne środki lecznicze.

Elektrowstrząsy tradycyjnie wzbudzają w społeczeństwie wiele negatywnych emocji, kojarzą się bowiem z niezwykle drastyczną formą interwencji medycznej. W rzeczywistości w niektórych przypadkach terapia ECT jest ostatnią i - co najważniejsze - skuteczną deską ratunku dla chorego, zaś sam przebieg nowoczesnej terapii elektrowstrząsowej nie ma już w sobie nic z dawnego dramatyzmu. 


Elektroencefalografia (EEG)

elektroencefalografia – EEG - metoda badania aktywności bioelektrycznej mózgu, polegająca na zbieraniu z powierzchni czaszki fal generowanych przez mózgowe komórki nerwowe. Fale odbierane są poprzez specjalne, umieszczone na głowie elektrody i rejestrowane na wykresie zwanym elektroencefalogramem.


EEG jest badaniem bezbolesnym, nieinwazyjnym i nieszkodliwym, stosowanym zarówno w medycznych badaniach diagnostycznych jak i w zakresie badań eksperymentalnych w ramach różnych dyscyplin naukowych. 

czwartek, 6 marca 2014

Ekstrawersja

ekstrawersja - cecha osobowości ujawniająca się w poszukiwaniu przeżyć o charakterze społecznym, wynikająca z potrzeby stymulowania się bodźcami społecznymi. Na poziomie behawioralnym oznacza otwartość na ludzi, chętne nawiązywanie przyjaźni, poszukiwanie kontaktu z otoczeniem, dużą potrzebę wchodzenia we wszelkie relacje interpersonalne. 

W psychologii mówi się, że ekstrawertyk jest osobą permanentnie „niedobudzoną” wewnętrznie, ciągle więc poszukuje pobudzenia w środowisku zewnętrznym.  


Ekstrawersja jest przeciwieństwem introwersji (cechy te stanowią bieguny jednego wymiaru).  



Ekspansywność

ekspansywność - cecha osobowości polegająca na tendencji do chętnego, łatwego i szerokiego wchodzenia w kontakty towarzyskie, podejmowania ekspansji społecznej, nawiązywania nowych znajomości, czasem do dominowania w sytuacjach społecznych.


Pod wieloma względami cecha ta jest opozycyjna w stosunku do cechy autyzmu, można powiedzieć, że dwie te cechy stanowią w pewnym sensie bieguny jednego wymiaru (choć zwykle, jako przeciwieństwo autyzmu, wymienia się syntonię). 

Efektor

efektor (w odniesieniu do odruchów) - właściwy wykonawca czynności odruchowej (mięsień, gruczoł). Na przykład w odruchu źrenicznym efektorem jest mięsień zwężający źrenicę, w odruchu kolanowym – odpowiedni mięsień nogi.


Dereizm

dereizm - objaw psychotyczny, polegający na nieliczeniu się z rzeczywistością i ignorowaniu panujących w niej warunków, stawianych przez nią wymagań, itd. Wyraźny w poważnych chorobach psychicznych (częsty w schizofrenii), kiedy chory żyje swoim własnym życiem, w swoim własnym świecie, nie zwracając uwagi na otoczenie i zachodzące w nim zjawiska.  

Dereizm może być opisany jako szczególny przykład regresji (w znaczeniu powrotu do wcześniejszych etapów rozwoju), ponieważ ignorowanie rzeczywistości jest zjawiskiem charakterystycznym dla małych dzieci.  


Derealizacja

derealizacja - poczucie, że otaczający świat stał się nierealny, dziwny, obcy i nieznany. W bardzo delikatnym nasileniu derealizacja może być obecna w nerwicach, w umiarkowanym – w zaburzeniach z pogranicza. Poważnie nasilona występuje w psychozach.

Bywa, że derealizacja występuje w parze z tzw. depersonalizacją, wówczas czasem rozpoznawany jest zespół depersonalizacji - derealizacji


Deprywacja sensoryczna

deprywacja sensoryczna - wystawienie organizmu na sytuację wyjątkowo ubogą w bodźce, na przykład na całkowitą ciszę i ciemność. Powoduje zaburzenia  pracy ośrodkowego układu nerwowego, czasem nawet wystąpienie halucynacji, ustępujących po powrocie do normalnego, bogatego w bodźce otoczenia.



Zaburzenia psychologicznego funkcjonowania w sytuacji deprywacji sensorycznej wynikają z faktu, że układ nerwowy do prawidłowego działania potrzebuje pewnej minimalnej dozy permanentnej stymulacji. Oznacza to, że tkanka nerwowa nie lubi być bezczynna, jeśli więc zostaje pozbawiona źródła pobudzenia, najprawdopodobniej wytwarza własną, obronną, choć nieco patologiczną stymulację.    

Deprywacja potrzeby

deprywacja potrzeby - brak możliwości zaspokojenia jakiejś potrzeby (określenie używane czasem również dla określenia stanu psychicznego/emocjonalnego wynikającego z sytuacji takiego braku możliwości).

Deprywacja potrzeb to zjawisko w psychologii bardzo ważne, jest bowiem podłożem wielu zaburzeń psychicznych i emocjonalnych. Stan ten rodzi specyficzne napięcie, mogące być powodem licznych problemów zdrowotnych.
    

środa, 5 marca 2014

Depersonalizacja

depersonalizacja - wrażenie nierealności własnej osoby, zaburzenie lub utrata poczucia własnej tożsamości, uczucie, że własna osoba jest obca, dziwna, nierealna, nierzeczywista.

Delikatnie nasilona może być obecna w zaburzeniach nerwicowych, zaburzeniach adaptacyjnych (czyli po prostu w trudnych sytuacjach życiowych, ostrych stanach kryzysowych itd.) i tzw. zaburzeniach z pogranicza. Poważnie nasilona występuje w psychozach.

Depersonalizacja może występować w parze z tzw. derealizacją, czyli poczuciem dziwności, obcości, nierealności otaczającego świata i wówczas czasem rozpoznaje się zespół depersonalizacji-derealizacji



Demencja

demencja (in. otępienie) - zespół objawów psychopatologicznych obecnych w różnego rodzaju uszkodzeniach i chorobach mózgu. Obejmuje pogorszenie funkcjonowania intelektualnego – głównie pamięci dowolnej, orientacji, wyobraźni, rozumowania.


Demencja nie jest chorobą, lecz zespołem objawów występujących w przebiegu różnych chorób (podobnie, jak nie jest chorobą, lecz objawem gorączka), mówienie więc, że ktoś „cierpi na demencję” jest terminologicznymi nieporozumieniem. 

Określenie "demencja" wielu osobom potocznie silnie kojarzy się z zaburzeniami starczymi. Tak naprawdę jednak otępienie może wystąpić w każdym wieku, jeśli mamy do czynienia z najrozmaitszego rodzaju uszkodzeniami mózgu. 


Ciąg intoksykacyjny

ciąg intoksykacyjny – zjawisko ciągłego, przez dłuższy czas, wprowadzania się w stan upojenia lub odurzenia substancją psychoaktywną, zazwyczaj z przerwami tylko na sen. W ciągu intoksykacyjnym organizm pozostaje pod stałym wpływem narkotyku zaś odstawienie, zwłaszcza nagłe, substancji psychoaktywnej skutkuje wystąpieniem zespołu abstynencyjnego. 

Ciągi intoksykacyjne zazwyczaj są, lecz niekoniecznie muszą być, elementem i bardzo istotnym objawem uzależnienia. 


Charakteropatia

charakteropatia – termin wprowadzony przez profesora psychiatrii, Tadeusza Bilikiewicza, na określenie zaburzeń osobowości i zachowania spowodowanych organicznym uszkodzeniem mózgu i dla odróżnienia ich od zaburzeń charakteru powstałych wskutek działania innych czynników etiologicznych.

Osoba ujawniająca charakteropatię jest przede wszystkim labilna emocjonalnie, drażliwa, gniewliwa, wybuchowa, ujawnia tendencję do zachowań impulsywnych, ma problemy z kontrolowaniem własnych zachowań popędowych. Wyróżnia ją ponadto duża męczliwość nerwowa, brak wytrwałości i konsekwencji, czasami nawet w zakresie najprostszych podejmowanych czynności. Charakteropatia skutkuje również problemami w funkcjonowaniu społecznym z powodu zaniku wszelkich zahamowań, lekceważenia norm społecznych, czasami skłonności do czynów o charakterze przestępczym. 

Zmianom w osobowości i zachowaniu zwykle towarzyszą zaburzenia funkcjonowania intelektualnego, których skrajną w przypadku uszkodzenia mózgu formą jest otępienie (demencja).


Organiczne uszkodzenie mózgu oraz powstałe na jego podłożu zmiany w osobowości mogą mieć różną etiologię, wyróżniamy więc charakteropatię pochodzenia toksycznego (na przykład w zaawansowanych stadiach uzależnienia od alkoholu), pourazowego (po urazach mechanicznych głowy i mózgu) i inne jej rodzaje. 




Błędne koło

błędne koło - niezwykle powszechne w psychologii zaburzeń (i nie tylko) zjawisko, polegające na wzajemnym, niepożądanym napędzaniu się dwóch elementów zachowania, sytuacji itd. Każdy z elementów tworzących błędne koło powoduje wystąpienie drugiego elementu, zaś drugi element powoduje ponowne wystąpienie pierwszego, na przykład: „mąż pije, bo żona marudzi, zaś żona marudzi, bo mąż ciągle pije”. 


Błędne koło jest szczególnie użyteczne w wyjaśnianiu zaburzeń nerwicowych (przykładem mogą być zaburzenia czynności seksualnych, w uproszczeniu – „z powodu lęku przed fizycznym zbliżeniem z kobietą i ewentualną kompromitacją mężczyzna w sytuacji intymnej nie może osiągnąć wzwodu → brak erekcji powoduje wstyd, który nasila lęk przed zbliżeniem i kompromitacją… itd.”) .    


Autyzm

autyzm : 

1. objaw psychopatologiczny polegający na odsuwaniu się od otoczenia, nie nawiązywaniu kontaktu z otoczeniem, budowaniu własnego, hermetycznego, wewnętrznego świata własnych, czasem dziwacznych przeżyć. Częsty w psychozach, typowo w schizofrenii.

2. cecha osobowości (przeciwieństwo syntonii), polegająca na tendencji do izolacji, samotnictwa, odsuwania się od środowiska społecznego, unikania towarzystwa. Osoba o dużym nasileniu cechy autyzmu stroni od wszelkich grup społecznych, woli przebywać sama, nie czuje się dobrze w szerszym gronie.


Potocznie określenie „autyzm” jest zazwyczaj kojarzone z autyzmem wczesnodziecięcym, który jest poważnym, złożonym i wieloobjawowym zaburzeniem rozwojowym.  



Autonomiczny Układ Nerwowy

Autonomiczny (inaczej wegetatywny) układ nerwowy (AUN) - część układu nerwowego odpowiedzialna za kontrolę czynności fizjologicznych, koniecznych dla podtrzymywania życia biologicznego. AUN odpowiada za funkcje przebiegające bez naszej kontroli i poza naszą świadomością (oddychanie, akcja serca, procesy wewnątrzwydzielnicze itp.), podtrzymuje procesy życiowe również w stanach ograniczonej lub zniesionej świadomości (sen, utrata przytomności).
Autonomiczny układ nerwowy składa się z części sympatycznej (in. współczulnej) i parasympatycznej (in. przywspółczulnej).